Sâu răng nên trám hay bọc sứ? Ranh giới nằm ở phần răng còn lại

Tiêu chí thật: đếm thành răng còn lại

Một chiếc răng hàm có bốn thành bao quanh mặt nhai. Các thành này giữ cho răng không bị tách ra khi lực nhai ép xuống. Sâu răng và mũi khoan lấy sạch mô sâu đều làm mất đi một phần trong số đó.

Miếng trám không có khả năng giữ các thành lại với nhau — nó lấp đầy khoảng trống và bám vào mô răng xung quanh. Mão sứ thì ngược lại, nó ôm trọn thân răng từ bên ngoài như một chiếc đai, phân tán lực nhai ra toàn bộ chu vi thay vì dồn vào phần răng còn mỏng.

Vì vậy tiêu chí không phải kích thước lỗ sâu, mà là còn đủ mô răng khoẻ để chịu lực hay không. Bạn hỏi được câu này ngay tại ghế: răng của tôi còn mấy thành nguyên, và bề dày thành còn lại có đủ không.

Khi nào trám là lựa chọn đúng

• Lỗ sâu còn khu trú ở mặt nhai hoặc một mặt bên, các thành răng còn nguyên vẹn
• Chiều rộng phần mô phải lấy đi chưa vượt quá khoảng một phần ba khoảng cách giữa hai đỉnh múi
• Tuỷ răng còn sống, không đau tự phát, không nhạy cảm kéo dài
• Răng cửa sâu ở mặt trong hoặc mẻ nhỏ ở rìa cắn — nơi lực nhai không lớn
• Người bệnh còn trẻ, buồng tuỷ còn rộng, nên ưu tiên phương án giữ được nhiều mô răng nhất

Trong nhóm này, chọn bọc sứ là can thiệp quá mức: để đặt mão, bác sĩ phải mài đi lớp mô răng khoẻ quanh toàn bộ thân răng, trong khi miếng trám chỉ lấy đúng phần bệnh lý.

Khi nào trám sẽ hỏng lại

• Đã mất từ hai thành răng trở lên, hoặc thành còn lại mỏng và thấy trong khi soi đèn
• Miếng trám cũ chiếm phần lớn mặt nhai và đã phải thay nhiều lần
• Răng đã điều trị tuỷ, nhất là răng hàm chịu lực chính
• Có vết nứt chạy qua mặt nhai, hoặc đau nhói khi cắn vào vật cứng rồi hết ngay khi nhả
• Người nghiến răng ban đêm, lực nhai lớn kéo dài mỗi đêm
• Sâu lan xuống dưới đường viền lợi, khiến việc cách ly để trám khô không đảm bảo

Cố trám trong những trường hợp này thường dẫn tới một trong hai kết cục: miếng trám bong sau vài tháng, hoặc tệ hơn, một mảnh thành răng vỡ dọc xuống dưới lợi. Trường hợp thứ hai nhiều khi không giữ được răng nữa và phải nhổ — mất nhiều hơn hẳn so với việc bọc sứ từ đầu.

Còn một phương án ở giữa: Inlay và Onlay

Giữa miếng trám và mão sứ toàn phần còn một lựa chọn ít được nhắc tới. Inlay và Onlay là miếng phục hình được chế tác sẵn ngoài miệng theo dấu răng, rồi dán vào — Inlay nằm gọn trong lòng mặt nhai, Onlay phủ thêm một hoặc nhiều múi răng.

Nhược điểm của Inlay và Onlay là cần lấy dấu và chế tác nên tốn thêm một lần hẹn, chi phí cao hơn trám. Đổi lại nó giữ được nhiều mô răng hơn hẳn so với bọc mão, và đây là lựa chọn đáng hỏi tới khi bác sĩ đề nghị bọc sứ cho một chiếc răng còn khá nhiều mô lành.

Răng đã lấy tuỷ — trường hợp gần như luôn phải bọc

Sau khi điều trị tuỷ, chiếc răng không còn nguồn nuôi dưỡng từ bên trong và trở nên giòn hơn theo thời gian. Quan trọng hơn, để tiếp cận được ống tuỷ, bác sĩ phải mở một đường qua mặt nhai — chính thao tác đó lấy đi phần mô nối các thành răng lại với nhau.

Với răng hàm đã lấy tuỷ, việc chỉ trám lại lỗ mở tuỷ có nguy cơ nứt dọc thân răng khá cao trong vài năm sau đó. Vết nứt dọc xuống dưới lợi thường không phục hồi được và dẫn tới mất răng.

Răng cửa đã lấy tuỷ mà mô răng còn nhiều và lực cắn không lớn thì đôi khi vẫn theo dõi và trám thẩm mỹ. Nhưng đó là ngoại lệ có điều kiện, không phải quy tắc chung.

Dấu hiệu miếng trám cũ cần được thay

• Thấy đường viền sẫm màu quanh miếng trám, hoặc gợn khi đưa đầu lưỡi qua
• Ê buốt trở lại ở chiếc răng đã trám từ lâu
• Thức ăn bắt đầu giắt vào kẽ răng đúng vị trí đó sau mỗi bữa
• Miếng trám mẻ một góc, dù chưa rơi
• Đau nhói khi cắn vào vật cứng rồi hết ngay — dấu hiệu điển hình của nứt răng
• Miếng trám composite đã hơn bảy tới mười năm, nên được kiểm tra định kỳ kể cả khi chưa có triệu chứng