Niềng răng mắc cài đau nhất giai đoạn nào? Cách giảm đau

Vì sao răng đau khi niềng — cơ chế quyết định mọi thứ còn lại

Răng không cắm thẳng vào xương mà treo trong ổ răng bằng một lớp dây chằng mỏng khoảng 0,2mm. Khi dây cung đẩy răng về một hướng, dây chằng ở phía bị ép sẽ bị nén lại, còn phía đối diện bị kéo giãn.

Vùng bị nén thiếu máu cục bộ và giải phóng các chất trung gian gây viêm. Chính các chất này kích thích đầu tận thần kinh trong dây chằng và tạo ra cảm giác đau. Sau đó cơ thể huy động tế bào tiêu xương ở phía bị nén và tế bào tạo xương ở phía bị kéo, răng dịch chuyển và áp lực giảm dần.

Hai hệ quả thực tế rút ra từ cơ chế này. Thứ nhất, đau xuất hiện sau khi đặt lực chứ không phải ngay lúc đặt — đó là lý do buổi gắn mắc cài không đau. Thứ hai, lực mạnh hơn không làm răng chạy nhanh hơn mà chỉ làm đau hơn và tăng nguy cơ tiêu chân răng.

Buổi gắn mắc cài — không đau như nhiều người tưởng

Bác sĩ làm sạch bề mặt răng, bôi gel xử lý men, dán mắc cài bằng keo và chiếu đèn cho keo đông. Không mài răng, không tiêm thuốc tê, không chạm tới tủy. Buổi này kéo dài khoảng bốn mươi lăm đến chín mươi phút.

Khó chịu duy nhất trong buổi là mỏi hàm do há miệng lâu, vị chua của gel xử lý men, và cảm giác khô do phải cách ly nước bọt. Nếu bạn dễ mỏi hàm, hãy nói với bác sĩ để được nghỉ giữa chừng — không cần cố chịu.

Ba đến năm ngày đầu — mốc khó chịu nhất cả lộ trình

Cơn đau bắt đầu khoảng bốn đến sáu giờ sau khi gắn, đạt đỉnh trong hai mươi bốn giờ đầu và giảm dần sau đó. Cảm giác không phải đau nhói mà là ê ẩm, căng tức lan cả hàm, rõ nhất khi cắn hai hàm vào nhau.

• Ngày 1 – 2: ê rõ, cắn vào thức ăn cứng gần như không được, nhiều người chỉ ăn được cháo và sữa
• Ngày 3 – 5: giảm dần, ăn cơm mềm và thịt băm bình thường
• Ngày 6 – 10: hết ê răng, nhưng còn vướng và có thể loét môi má chỗ mắc cài cọ vào
• Tuần 3 – 4: niêm mạc má đã thích nghi, hầu hết không còn cần sáp nha khoa

Loét môi má là vấn đề riêng, không liên quan tới lực chỉnh nha. Sáp nha khoa đắp lên mắc cài đang cọ giải quyết được phần lớn. Nếu có một mắc cài cụ thể gây loét lặp đi lặp lại, hãy báo bác sĩ — có thể phần đuôi dây cung thừa cần được cắt bớt.

Sau mỗi lần siết — nhẹ hơn lần đầu rất nhiều

Mỗi bốn đến sáu tuần bác sĩ thay dây cung hoặc điều chỉnh để duy trì lực. Sau mỗi lần, răng ê lại khoảng một đến hai ngày ở mức nhẹ hơn hẳn lần gắn đầu tiên, vì dây chằng đã quen với chu kỳ chịu lực.

Có vài mốc kỹ thuật gây khó chịu hơn mức thường, và bác sĩ nên báo trước để bạn sắp xếp công việc:

• Đặt chun tách kẽ trước khi gắn khâu ở răng hàm — căng tức âm ỉ trong 3 – 5 ngày, nhiều người thấy khó chịu hơn cả lúc gắn mắc cài
• Chuyển từ dây cung tròn mềm sang dây chữ nhật cứng — bắt đầu kiểm soát chân răng nên lực tăng rõ
• Bắt đầu đeo chun liên hàm — mỏi cơ nhai và đau vùng góc hàm trong vài ngày đầu
• Giai đoạn đóng khoảng nhổ răng — kéo dài nhiều tháng, cảm giác căng nhẹ thường trực chứ không thành cơn
• Đặt vít neo chặn — tê tại chỗ khi đặt, ê vùng nướu quanh vít khoảng 2 – 3 ngày

Giảm đau mà không cần thuốc

• Ăn đồ mềm, mát trong 2 – 3 ngày sau gắn hoặc sau siết: cháo, súp nguội, sữa chua, sinh tố, trứng hấp
• Chia nhỏ bữa ăn, cắt thức ăn thành miếng nhỏ để không phải cắn bằng răng cửa
• Súc miệng nước muối ấm vài lần mỗi ngày giúp niêm mạc bị cọ nhanh lành
• Đắp sáp nha khoa lên mắc cài đang cọ vào môi má, thay khi sáp rơi hoặc trước khi ăn
• Uống nước mát hoặc ngậm nước đá tan trong miệng — làm giảm dẫn truyền tín hiệu đau tạm thời
• Cắn nhẹ vào miếng silicon chỉnh nha nếu bác sĩ có cấp, giúp dây cung vào rãnh và giảm cảm giác căng

Tránh nhai kẹo cao su để quên đau — lực nhai lặp lại làm bung mắc cài và kéo dài thời gian điều trị.

Ba kiểu đau là bất thường, cần khám chứ không tự chịu

Ê ẩm lan toả cả hàm là bình thường. Ba kiểu sau thì không, và chúng có ý nghĩa lâm sàng khác hẳn:

• Đau nhói khu trú ở đúng một răng, tăng khi gõ nhẹ vào răng đó — có thể tủy đang phản ứng hoặc chân răng chịu lực sai hướng
• Nướu quanh một vùng sưng đỏ, chảy máu khi chạm, kèm hôi miệng — viêm nướu do mảng bám quanh mắc cài, cần làm sạch chuyên sâu chứ không phải chuyện của lực chỉnh nha
• Răng lung lay tăng dần theo tuần thay vì ổn định, hoặc răng đổi màu sậm lại — cần chụp phim đánh giá tiêu chân răng và tình trạng tủy

Một mức lung lay nhẹ trong quá trình niềng là bình thường vì dây chằng đang tái tổ chức. Lung lay tăng dần kèm đau thì không.

Thuốc giảm đau — dùng loại nào và vì sao có loại nên tránh

Với đau khi niềng, Paracetamol thường là lựa chọn hợp lý cho vài ngày đầu vì nó giảm đau mà không can thiệp nhiều vào phản ứng viêm tại chỗ.

Nhóm kháng viêm không steroid như Ibuprofen hay Diclofenac giảm đau tốt hơn nhưng ức chế chính các chất trung gian gây viêm mà cơ thể dùng để huy động tế bào tiêu xương. Dùng liều cao kéo dài trên lý thuyết có thể làm chậm tốc độ dịch chuyển răng. Dùng một hai liều khi quá khó chịu thì không đáng lo; dùng đều đặn nhiều tuần thì nên hỏi bác sĩ.

Không tự dùng kháng sinh. Đau do chỉnh nha không phải nhiễm khuẩn, kháng sinh không có tác dụng và chỉ làm tăng nguy cơ kháng thuốc.