Cười hở lợi: bốn nguyên nhân và cách chữa tương ứng

Thế nào là cười hở lợi, và vì sao con số không quan trọng bằng nguyên nhân

Nụ cười thường được xem là hở lợi khi phần lợi lộ ra phía trên răng cửa vượt quá khoảng ba milimét lúc cười tự nhiên. Dưới ngưỡng đó phần lớn vẫn nằm trong khoảng được coi là hài hoà.

Nhưng con số chỉ là mô tả. Hở lợi là một biểu hiện, không phải một bệnh, và cùng một mức lộ lợi ba milimét có thể đến từ bốn cơ chế hoàn toàn khác nhau. Chọn cách xử lý mà không xác định cơ chế thì tỉ lệ thất bại rất cao.

Bác sĩ xác định nguyên nhân bằng cách nào

Buổi khám đúng chuẩn gồm bốn phép đánh giá, và bạn nên thấy đủ cả bốn trước khi ai đó báo giá:

• Đo tỉ lệ thân răng lâm sàng — răng cửa giữa hàm trên thường có chiều dài khoảng 10 – 11mm và tỉ lệ rộng trên dài khoảng 0,75 đến 0,8. Răng ngắn hơn đáng kể là dấu hiệu lợi phủ hoặc thân răng chưa mọc hết
• Đo độ di động của môi trên — so sánh vị trí bờ môi lúc nghỉ và lúc cười tối đa. Chênh lệch trên khoảng 8mm được coi là môi tăng động
• Đo khoảng cách từ bờ lợi tới mào xương ổ răng bằng thăm dò dưới gây tê, để biết còn đủ chỗ cho khoảng sinh học hay không
• Chụp phim sọ nghiêng đánh giá chiều cao tầng mặt dưới và độ phát triển theo chiều dọc của xương hàm trên

Nếu buổi tư vấn chỉ gồm nhìn ảnh nụ cười rồi báo giá cắt lợi, bạn đang thiếu ba trong bốn phép đánh giá trên.

Nhóm 1 — do lợi phủ quá nhiều thân răng

Thân răng thật có chiều dài bình thường nhưng bị lợi che bớt, nên răng trông ngắn và vuông. Thường gặp ở người có phì đại lợi, hoặc răng mọc lên chưa đẩy hết bờ lợi về đúng vị trí.

Hướng xử lý là phẫu thuật tạo hình bờ lợi. Điểm kỹ thuật quyết định kết quả lâu dài là khoảng sinh học — khoảng cách tối thiểu khoảng ba milimét từ bờ lợi tới mào xương, gồm biểu mô bám dính và mô liên kết. Nếu chỉ cắt phần lợi mà không mài chỉnh mào xương tương ứng, cơ thể sẽ bồi lại mô lợi để tái lập khoảng sinh học, và bờ lợi trở về gần vị trí cũ sau vài tháng.

Đây chính là lý do khiến nhiều ca cắt lợi bị tái phát, và nó là vấn đề kỹ thuật chứ không phải cơ địa.

Nhóm 2 — do thân răng ngắn thật sự

Răng mọc lên chưa hết, hoặc cạnh cắn bị mòn do nghiến răng kéo dài nên thân răng ngắn đi theo năm tháng. Trường hợp mòn cạnh cắn thường đi kèm cắn sâu, và người bệnh hay không nhận ra vì thay đổi diễn ra rất chậm.

Xử lý theo hai hướng tuỳ nguyên nhân: kéo dài thân răng lâm sàng nếu răng chưa mọc hết, hoặc phục hồi chiều dài cạnh cắn bằng composite hay sứ nếu răng bị mòn. Với nhóm mòn do nghiến, phải kiểm soát thói quen nghiến bằng máng trước, nếu không phục hình mới cũng mòn hoặc vỡ.

Nhóm 3 — do môi trên tăng động

Chiều dài răng bình thường, bờ lợi ở đúng vị trí, xương hàm không quá phát triển, nhưng cơ nâng môi trên hoạt động mạnh khiến môi kéo lên cao hơn mức thường khi cười. Nhóm này dễ nhận ra ở chỗ lúc nghỉ nụ cười hoàn toàn bình thường, chỉ khi cười tối đa mới lộ lợi nhiều.

Xử lý gồm hai hướng. Tiêm làm giảm hoạt động cơ nâng môi cho hiệu quả nhanh nhưng tạm thời, thường kéo dài bốn đến sáu tháng, phù hợp để thử trước xem kết quả có ưng ý không. Phẫu thuật hạn chế độ kéo của môi cho kết quả lâu dài hơn nhưng là can thiệp không hoàn nguyên.

Với nhóm này, cắt lợi gần như chắc chắn thất bại và còn để lại hậu quả — vì mô lợi vốn đã ở đúng chỗ.

Nhóm 4 — do xương hàm trên phát triển quá mức theo chiều dọc

Cả khối xương hàm trên đưa xuống thấp, kéo theo toàn bộ răng và lợi. Biểu hiện kèm theo thường là tầng mặt dưới dài, môi khó khép kín khi nghỉ, và lộ lợi nhiều ngay cả khi cười nhẹ.

Đây là nhóm duy nhất mà can thiệp trên phần mềm không giải quyết được gốc rễ. Hướng xử lý triệt để là chỉnh nha kết hợp phẫu thuật đưa xương hàm trên lên, một can thiệp lớn cần phối hợp giữa bác sĩ chỉnh nha và phẫu thuật hàm mặt, kéo dài khoảng một năm rưỡi đến hai năm.

Không phải ai thuộc nhóm này cũng cần phẫu thuật. Với mức hở lợi vừa phải, nhiều người chọn sống chung hoặc chỉ can thiệp nhẹ ở phần môi để giảm bớt, và đó là lựa chọn hợp lý miễn là được tư vấn đúng thay vì bị hứa hẹn kết quả mà kỹ thuật không đạt được.

Chuẩn bị gì trước khi điều trị

• Điều trị hết viêm lợi và lấy cao răng trước — mô lợi đang viêm sẽ sưng và làm mọi phép đo sai lệch
• Chụp ảnh chuẩn hoá ở ba trạng thái: nghỉ, cười nhẹ, cười tối đa; nên quay video vì nụ cười thật khác nụ cười giữ tư thế chụp ảnh
• Thống nhất trước mức lợi mong muốn bằng hình mô phỏng, tránh việc hai bên hình dung khác nhau
• Hỏi rõ ca của mình thuộc nhóm nào trong bốn nhóm và vì sao — một câu hỏi ngắn nhưng lọc được rất nhiều
• Nếu có kế hoạch bọc sứ hay dán Veneer vùng răng cửa, phải xử lý bờ lợi trước và chờ mô ổn định khoảng 6 – 8 tuần rồi mới lấy dấu