Khi nào phải nhổ răng khôn, khi nào giữ lại được?

Vì sao răng khôn hay gây rắc rối

Răng khôn là răng hàm lớn thứ ba, mọc cuối cùng trong khoảng mười bảy đến hai mươi lăm tuổi, khi cung hàm đã gần như định hình xong. Nếu khoảng xương phía sau răng số bảy không còn đủ chỗ, răng buộc phải mọc lệch, mọc ngầm trong xương, hoặc chỉ trồi lên được một phần.

Ngay cả răng khôn mọc thẳng cũng nằm ở vị trí trong cùng, nơi bàn chải khó với tới và người dùng khó quan sát. Thức ăn đọng lại ở mặt tiếp giáp giữa răng khôn và răng số bảy, và đó là vị trí sâu răng rất hay xuất hiện — nguy hiểm ở chỗ răng số bảy mới là răng nhai chính, mất nó thiệt hại lớn hơn mất răng khôn nhiều.

Bốn thế mọc và ý nghĩa của từng thế

Bác sĩ phân loại răng khôn theo hướng trục của nó so với răng số bảy. Cách phân loại này quyết định mức độ khó của ca nhổ và mức độ nguy hiểm nếu để lại.

• Mọc thẳng — trục song song với răng số bảy. Nếu đủ chỗ và khớp với răng đối diện thì thường giữ được
• Nghiêng gần — đỉnh răng hướng về phía răng số bảy. Thế phổ biến nhất và cũng gây hại nhất, vì tạo một kẽ hở hình chữ V giữa hai răng, nơi thức ăn đọng lại và không thể làm sạch
• Nằm ngang — trục vuông góc với răng số bảy, thân răng đâm thẳng vào chân răng bên cạnh. Gần như luôn có chỉ định nhổ
• Nghiêng xa hoặc lệch má lưỡi — ít gặp hơn, đánh giá theo từng ca cụ thể

Không thể tự xác định thế mọc bằng cách soi gương. Phim toàn cảnh là bắt buộc, và với ca nghi ngờ sát ống thần kinh thì cần thêm phim cắt lớp.

Những trường hợp nên nhổ

• Mọc lệch đâm vào răng số bảy — gây sâu mặt xa răng số bảy và có thể tiêu chân răng đó, đây là chỉ định rõ ràng nhất
• Mọc ngầm kèm nang quanh thân răng phát hiện trên phim — nang lớn dần âm thầm và làm tiêu xương hàm
• Chỉ trồi lên một phần, lợi trùm phủ lên trên — viêm lợi trùm tái đi tái lại, mỗi đợt lại sưng đau và có thể lan rộng
• Đã sâu lớn ở vị trí không thể trám hay điều trị tủy đạt chất lượng
• Chuẩn bị niềng răng mà răng khôn cản trở việc dịch chuyển răng phía trước
• Răng khôn hàm trên trồi xuống quá mức do không có răng đối diện, cắn vào lợi hàm dưới

Những trường hợp giữ lại được

Nhổ răng khôn dự phòng cho tất cả mọi người không phải chỉ định đúng. Có thể theo dõi tiếp nếu hội đủ các điều kiện sau:

• Mọc thẳng, đủ chỗ, có răng đối diện khớp vào và tham gia ăn nhai thật sự
• Vệ sinh được bằng bàn chải và chỉ nha khoa, không đọng thức ăn ở mặt tiếp giáp
• Không sâu, không viêm lợi trùm, không đau
• Phim không thấy nang, không thấy tiêu chân răng số bảy

Trường hợp này chỉ cần khám định kỳ và chụp phim theo dõi, thường mỗi một đến hai năm. Một răng khôn khoẻ mạnh còn có giá trị dự phòng: sau này nếu mất răng số bảy, nó có thể được dùng làm trụ cầu.

Nhổ ở tuổi nào thì nhẹ nhàng nhất

Nếu đã có chỉ định nhổ, thời điểm ảnh hưởng rất lớn tới độ khó và thời gian hồi phục.

Trong khoảng mười tám đến hai mươi lăm tuổi, chân răng thường mới hình thành khoảng hai phần ba, xương hàm còn đàn hồi, và khả năng lành thương tốt. Ca nhổ nhanh hơn, ít sang chấn hơn, hồi phục thường ba đến năm ngày.

Sau ba mươi lăm tuổi, chân răng đã đóng chóp hoàn toàn và có thể cong, xương đặc hơn nên phải mở xương nhiều hơn, thời gian lành kéo dài và tỉ lệ biến chứng cao hơn. Với người có bệnh nền như tiểu đường hay đang dùng thuốc chống đông, việc trì hoãn còn làm tình huống phức tạp thêm.

Dấu hiệu cần đi khám ngay, không chờ lịch hẹn

• Sưng đau vùng góc hàm kèm há miệng hạn chế — dấu hiệu viêm đã lan vào cơ
• Sốt kèm sưng má hoặc sưng vùng dưới hàm
• Nuốt đau, nuốt vướng, hoặc thay đổi giọng nói
• Sưng lan xuống vùng cổ, hoặc khó thở

Nhiễm trùng từ vùng răng khôn hàm dưới có thể lan theo các khoang mô mềm xuống sàn miệng và vùng cổ. Đây là một trong số rất ít tình huống nha khoa phải xử lý cấp cứu chứ không đặt lịch chờ.

Sau khi nhổ — mốc thời gian và điều tuyệt đối tránh

• 24 giờ đầu: cắn gạc 30 – 45 phút, chườm lạnh ngắt quãng bên ngoài má, ăn đồ mềm nguội
• Không súc miệng mạnh, không khạc nhổ, không dùng ống hút trong ngày đầu — áp lực âm làm bong cục máu đông
• Không hút thuốc ít nhất 72 giờ. Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu của viêm ổ răng khô
• Từ ngày thứ hai: chuyển sang chườm ấm để tan máu bầm, súc miệng nước muối nhẹ nhàng
• Ngày 3 – 5: sưng giảm rõ, sinh hoạt gần như bình thường
• Ngày 7 – 10: cắt chỉ nếu có khâu; vết thương đóng kín hoàn toàn sau 2 – 4 tuần

Viêm ổ răng khô biểu hiện bằng cơn đau tăng dần từ ngày thứ ba, lan lên tai, kèm mùi hôi rõ và ổ răng trống nhìn thấy xương. Đây không phải diễn tiến bình thường và cần quay lại phòng khám để làm sạch và đặt thuốc.