Tẩy trắng răng có hại men răng không? Cơ chế và sự thật về ê buốt

Cơ chế: tẩy trắng tác động lên phân tử màu, không lên mô răng

Gel tẩy trắng chứa hoạt chất oxy hoá, phổ biến nhất là Hydrogen Peroxide, hoặc Carbamide Peroxide vốn phân giải thành Hydrogen Peroxide khi tiếp xúc với nước.

Hoạt chất này thấm qua men vào lớp ngà, nơi phần lớn màu răng thật sự nằm. Ở đó nó phân cắt các phân tử màu — vốn là những chuỗi carbon dài có khả năng hấp thụ ánh sáng — thành các mảnh nhỏ hơn, ngắn hơn, không còn bắt sáng như trước. Răng sáng lên vì phân tử màu bị bẻ gãy chứ không phải vì lớp bề mặt bị lấy đi.

Đây là khác biệt căn bản so với mọi cách làm trắng bằng chà xát — baking soda, than hoạt tính, chanh, vỏ chuối. Những cách đó lấy đi vết bám bề mặt bằng mài mòn cơ học, và men răng mất đi thì không mọc lại.

Vậy vì sao răng ê buốt sau khi tẩy?

Ê buốt là tác dụng phụ thường gặp nhất, và nó đến từ đường đi của hoạt chất chứ không phải từ việc men bị hỏng.

• Ngà răng chứa hàng nghìn ống nhỏ chạy từ ranh giới men ngà vào tới tủy, bên trong có dịch
• Hoạt chất oxy hoá đi qua các ống này, làm thay đổi tạm thời áp lực và thành phần dịch trong ống
• Tủy răng nhận tín hiệu và biểu hiện ra thành cảm giác buốt nhói, thường khi gặp lạnh hoặc không khí
• Cảm giác xuất hiện trong vòng 24 giờ đầu, đỉnh điểm ở giờ thứ 4 đến 12, tự hết sau 1 – 3 ngày

Men răng sau đó tái khoáng hoá từ khoáng chất trong nước bọt. Đây cũng là lý do bác sĩ dặn tránh thực phẩm sẫm màu trong bốn mươi tám giờ đầu — không phải vì men bị mòn, mà vì bề mặt men trong giai đoạn này tạm thời dễ nhiễm màu hơn bình thường.

Tẩy tại phòng khám và tẩy tại nhà khác nhau chỗ nào

Hai cách khác nhau ở nồng độ, thời gian tiếp xúc và mức độ kiểm soát, chứ không khác nhau ở cơ chế.

• Tại phòng khám: nồng độ cao, thời gian ngắn, mỗi lần khoảng 15 – 20 phút và lặp 2 – 3 lượt trong một buổi. Nướu được cách ly bằng hàng rào bảo vệ trước khi đặt gel
• Tại nhà với máng cá nhân: nồng độ thấp hơn nhiều, đeo vài giờ mỗi ngày trong 1 – 2 tuần. Máng được đổ theo dấu hàm riêng nên gel không tràn ra nướu
• Kết hợp cả hai là phác đồ cho kết quả ổn định nhất: một buổi tại phòng khám để tạo thay đổi rõ, sau đó duy trì tại nhà

Cách nguy hiểm nhất là mua gel nồng độ cao dùng với máng làm sẵn không theo dấu hàm. Gel tràn ra nướu gây bỏng hoá chất — biểu hiện là mảng trắng và rát, thường tự lành sau vài ngày nhưng hoàn toàn tránh được.

Khi nào tẩy trắng thật sự gây hại

Rủi ro không nằm ở bản thân kỹ thuật mà ở việc bỏ qua bước khám trước:

• Tẩy khi đang có sâu răng, nứt men, hoặc hở cổ răng — hoạt chất đi thẳng vào ngà và tủy qua chỗ hở, gây đau dữ dội chứ không chỉ ê
• Tẩy trên răng đang viêm tủy chưa điều trị — có thể đẩy tình trạng sang viêm tủy không hồi phục
• Lặp lại quá dày, không để răng nghỉ giữa các đợt — men không kịp tái khoáng hoá
• Dùng đèn chiếu công suất quá cao kéo dài, làm tăng nhiệt độ buồng tủy
• Tự pha hoặc tự tăng nồng độ gel với suy nghĩ đậm hơn thì trắng nhanh hơn

Buổi khám trước khi tẩy không phải thủ tục hình thức. Nó tồn tại để loại trừ đúng những tình huống trên trước khi gel chạm vào răng.

Ai không nên tẩy trắng

• Phụ nữ mang thai và đang cho con bú — chưa đủ dữ liệu an toàn nên nguyên tắc là hoãn lại
• Trẻ dưới 16 tuổi: buồng tủy còn rộng, ống ngà lớn nên rất dễ ê buốt mạnh
• Người có mòn cổ răng, tụt lợi hở chân răng chưa được xử lý
• Người đang có răng sứ, mão sứ hay trám composite ở vùng răng cửa — vật liệu nhân tạo không đổi màu theo, tẩy xong sẽ lệch màu rõ với răng thật
• Người dị ứng với peroxide, hoặc đang có loét niêm mạc miệng

Với người đã có phục hình ở vùng răng cửa, thứ tự đúng là tẩy trắng răng thật trước, chờ màu ổn định khoảng hai tuần, rồi mới làm lại phục hình theo màu mới.

Giảm ê buốt trước và sau khi tẩy

• Dùng kem đánh răng chứa Potassium Nitrate trong 1 – 2 tuần trước buổi tẩy, không phải chỉ sau khi tẩy
• Bôi gel fluoride hoặc gel chống ê buốt ngay sau buổi tẩy — nhiều phòng khám làm bước này mặc định
• Tránh đồ quá nóng, quá lạnh và nước có ga trong 48 giờ đầu
• Kiêng thực phẩm sẫm màu 48 giờ: cà phê, trà, nước tương, củ dền, rượu vang, thuốc lá
• Nếu tẩy tại nhà mà ê nhiều, giãn cách xuống cách ngày thay vì bỏ hẳn — kết quả vẫn đạt, chỉ lâu hơn